Figures de Soldats - Crimée 1854-1856

HET TIJDLOZE ERFGOED VAN DE KRIMCAMPAGNE 1854-1856 De kunst en de morele krachten

Sebastopol, 8 september 1855. De voornaamste oorlogshaven van de Russische keizerlijke vloot in de Zwarte Zee was zojuist gevallen in handen van het Frans-Britse expeditiekorps, ondersteund door twee kleine Turkse en Sardijnse contingenten, een einde makend aan een jaar lang een slopend beleg, doorspekt met moorddadige gevechten in het hart van een extreem klimaat, waar de ravages van de intense kou en de brandende hitte zich voegden bij die van de cholera.

Al deze moeilijke factoren hadden de morele weerstand van de belegeraars kunnen breken tegenover de fanatieke hardnekkigheid van de Russen die zich in de stad hadden ingegraven. Toch, ondanks deze ongunstige en uitputtende omstandigheden, behaalden de geallieerden de overwinning. Voor de Franse soldaten, die met afstand het grootste contingent leverden dat deelnam aan deze Krimcampagne vanaf 1854, aan de rand van een uithoek waarvan het verre exotisme kunstenaars en publiek deed dromen, had de val van de stad een bij uitstek symbolisch karakter: zij hadden hun vaders gewroken, die gevangen hadden gezeten in het ijs van de winter van 1812.

Standhouden ondanks alles, veerkracht tonen, die morele krachten cultiveren en behouden die het overwicht geven op de tegenstander: dat is de inzet van dit conflict, een van de meest uitvoerig uitgebeelde door schilders, beeldhouwers en fotografen in de tweede helft van de 19e eeuw aan de vooravond van de eerste oorlogsverslaggeving. Of ze nu ter plaatse waren gegaan en de gebeurtenissen hadden meegemaakt, soms naast de troepen, of dat ze zich nauwkeurig hadden gedocumenteerd via artikelen, brieven, kaarten en tekeningen gepubliceerd in de geïllustreerde weekbladpers, door soldaten te ondervragen bij hun terugkeer en hen te laten poseren voor hun composities — de kunstenaars trachtten de specificiteit van deze campagne vast te leggen, beschouwd als «de eerste moderne oorlog».

Dit boek tekent dit morele erfgoed op zoals het wordt opgeroepen in werken die zijn geconcentreerd op deze soldatenfiguren, wier beeltenissen getuigen van wat zij voelden tegenover dit beleg en deze uitzonderlijke omstandigheden. Deze artistieke producties onthullen en dragen nog steeds, tot op de dag van vandaag, dit tijdloze karakter van het «hart van de mens» over, met zijn vaak ongekende hulpbronnen tegenover een extreme situatie, in het hart van een intense strijd.

Aude NICOLAS is doctor met habilitatie om onderzoek te leiden (HDR) in kunstgeschiedenis. Ze is afgestudeerd aan de École du Louvre en gespecialiseerd in kunstgeschiedenis van de 19e eeuw, militair erfgoed en archeologie.