1940, De sporen van de nederlaag - Getuigenissen en archieven

De oorlogservaring is in het algemeen bevorderlijk voor het uiten van individuele getuigenissen. Het is dan ook niet verwonderlijk dat een zeer groot aantal strijders van de Drôle de guerre en de veldtocht van 1940, of burgers meegesleurd in de chaos van de nederlaag, de pen ter hand namen om hun visie op de oorlog neer te leggen, aangemoedigd door de overtuiging buitengewone gebeurtenissen te beleven die hen in de turbulente loop van de geschiedenis dompelden.

Te meer omdat de tijdgenoten, meer of minder bewust, de leegte wilden opvullen die het conflict had veroorzaakt in de archivistische bronnen. De ineenstorting van Frankrijk bracht immers al snel de nationale herinnering en het behoud van de officiële documentatie in gevaar, die weldra in handen van de bezetter viel. Het lot van de Franse archiefdiensten in de loop van het jaar 1940 en tijdens de oorlog is nog niet het onderwerp geweest van alomvattende studies, ondanks het recente onderzoek naar de naziplunderingen.
De beschermingsmaatregelen die vóór de oorlog werden getroffen, de gevolgen van de gevechten voor de integriteit van de fondsen, de reorganisaties als gevolg van de Franse staat alsook de mechanismen van de Duitse inbeslagnames worden hier gepresenteerd in bijdragen die openstaan voor het erfgoed in zijn ruimste definitie. Onder alle bronnen met betrekking tot de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog heeft de getuigenis zich massaal opgedrongen aan zowel historici als het grote publiek.

Hier wordt onderzocht op welke wijze getuigenissen werden verzameld en gebruikt, soms op exclusieve wijze. De verhoudingen tussen archieven, getuigenissen en geschiedenis zijn complex: als archieven, voorbij hun waarde als historische documentatie, een getuigenis zijn van het verleden, en als getuigenissen — geschreven of mondeling — de status van archief verwerven terwijl ze tot een heel specifieke archievcategorie behoren, worden archivarissen soms getuigen en getuigen historici.
Ten slotte overschrijdt de getuigenis steeds ruimer het historische veld om onze hele samenleving te doordringen: zij vormt in alle opzichten zowel een studieobject als een historische bron.

De auteurs:

Bertrand Fonck, archivaris-paleograaf en doctor in de geschiedenis, is erfgoedconservator bij de Service historique de la Défense (afdeling definitieve archieven). Amable Sablon du Corail, archivaris-paleograaf en hoofdconservator van het erfgoed, is hoofd van het bureau missies bij de Service interministériel des archives de France.